Czas Pracy - art. Piotra Ciepierskiego

23.09.2008

Artykuł Partnera Kancelarii, Piotra Ciepierskiego ukazał się w Magazynie Prawniczym JURYSTA, nr 10/2006 . Wydawca: Zarząd Główny Zrzeszenia Prawników Polskich.

Czas pracy jako pojęcie prawne jest aktualnie szczegółowo regulowany w przepisach prawa pracy. Ma to zapobiegać przede wszystkim zwiększaniu obciążeń pracownika z tytułu wykonywanych obowiązków względem pracodawcy, a w szczególności ochronie jego zdrowia, z uwagi na to wskazuje się, że przepisy dotyczące czasu pracy spełniają funkcję ochronną i zaliczane są niejednokrotnie do przepisów dotyczących ochrony pracy.

Pojęcie czasu pracy

Ustawową definicję czasu pracy zawiera art. 128 Kodeksu pracy, w myśl którego czasem pracy jest czas, w którym pracownik pozostaje do dyspozycji pracodawcy z zakładzie pracy lub w innym miejscu wyznaczonym do wykonywania pracy. Innymi słowy czasem pracy będzie suma godzin w ciągu doby i tygodnia, kiedy to pracownik wykonuje pracę lub pozostaje do dyspozycji pracodawcy.

Zawarta w przytoczonym przepisie definicja czasu pracy składa się z dwóch zasadniczych elementów, które mają decydujący wpływ na to, które spośród zachowań pracownika, będą uważane za wykonywanie przez niego pracy w godzinach wynikających z łączącego go z pracodawca stosunku pracy.
W celu stwierdzenia, czy pracownik rzeczywiście wypracował określoną liczbę godzin w umowie o pracę i przepisach prawa pracy należy w pierwszym rzędzie zbadać, czy pozostawał on do dyspozycji pracodawcy. Przez pojęcie to rozumie się zarówno rzeczywiste wykonywanie pracy jak i oczekiwanie na wykonywanie pracy. Pogląd taki wynika z założenia, że pracownik wykonuje swoje podstawowe obowiązki, także wtedy, gdy oddaje do dyspozycji pracodawcy swoją zdolność do wykonywania pracy. Ryzyko związane z tym, na ile pracodawca będzie potrafił tę zdolność wykorzystać, wynika przede wszystkim ze sposobu organizacji pracy i obciąża tym samym pracodawcę.

Okres faktycznego pozostawania do dyspozycji pracodawcy rozpoczyna się od momentu stawienia się pracownika w wyznaczonym czasie i miejscu w zakładzie pracy lub w innym miejscu, w którym praca ma być wykonana. Stan pozostawania do dyspozycji pracodawcy polega tym samym na faktycznej gotowości pracownika do świadczenia pracy w miejscu wyznaczonym do jej wykonywania, pozostawaniu przez niego w stanie wskazującym na chęć wykonywania powierzonych mu czynności i na możliwości wydawania mu poleceń przez przełożonych.

Wskazany wyżej stan pozostawania do dyspozycji pracodawcy przejawiający się w gotowości do pracy nie może być jednak interpretowany w sposób szeroki. Mianowicie za gotowość do pracy nie mogą być uznane sytuacje, kiedy to pracownik zgłasza jedynie zamiar podjęcia pracy bezzwłocznie po ustaniu przeszkody (np. po ustaniu choroby). Pozostawanie przez pracownika w takiej gotowości do pracy nie wystarcza do uznania, że jego czas nieobecności w pracy jest okresem pozostawania do dyspozycji pracodawcy, podlegającym wliczeniu do czasu pracy.

Zgodnie jednak z powyższymi rozważaniami do czasu pracy wlicza się czas niewykonywania przez pracownika jakichkolwiek czynności, warunkiem jednak jest by pozostawał on w zakładzie lub w innym miejscu wyznaczonym na wykonywanie pracy, oczekując przynajmniej na polecenie przełożonego. Jest to tzw. oczekiwanie na przydział pracy i traktowane jest jako przymusowa bezczynność pracownika, za którą nie jest on odpowiedzialny.

Pozostawanie do dyspozycji pracodawcy nie musi też zawsze oznaczać możliwości bieżącego kierowania pracą pracownika, często bowiem ze względu na rodzaj wykonywanych przez niego obowiązków, pracodawca nie ma możliwości stałego bezpośredniego kierowania pracą pracownika, który może wykonywać pracę nie tylko w zakładzie, ale również poza nim, np.: w terenie.